Lần đầu tiên tôi gặp thầy vào một ngày mùa hè bên bờ suối . Lúc ấy, tôi không biết đó là ai, chỉ thấy những giọt mồ hôi túa trên trán và lưng áo người ấy đầm đìa. Tôi rụt rè cúi chào. Thầy cười nhìn tôi, ánh mắt thầy sáng và rất sâu mà đến tận bây giờ tôi vẫn không thể quên. Tôi còn nhớ rõ giọng nói ấm và vang của thầy. Thầy hỏi đường đến bản Lang. Mừng rỡ vì thầy nhắc đến bản mình, tôi nhảy chân sáo qua quả đồi, dẫn thầy về bản. Thầy cố gắng theo chân tôi để khỏi lạc. Tôi quay lại tủm tỉm cười.
Bản Lang nằm nép mình dưới một chân núi, đi ra đường to phải qua bốn ngọn đồi. Người dân chỉ bước đến con đường đó mỗi lần có phiên chợ. Con đường vắng người qua lại, cây cối lan ra mặt đường phải dùng mác phạt đi mới qua nổi. Tôi dẫn thầy đến nhà Trưởng bản, chỉ tay : “Nhà Trưởng bản đó” - Tôi nói lớn rồi lại nhảy chân sáo về nhà.
Buổi tối, mẹ tôi được gọi đến họp ở nhà Trưởng bản. Lúc về mẹ bảo ngày mai cả bản ra dựng lán học. Tôi ngỡ ngàng.
Thầy giáo chính là người đàn ông mà tôi gặp lúc chiều. Ngôi trường đầu tiên của chúng tôi được dựng bằng những tấm nứa mà dân bản tích góp được. Mái lợp bằng lá cọ già. Khoảng hơn một tuần thì ngôi trường hoàn thành. Dân bản cũng dựng cho thầy một cái nhà ngay bên cạnh lán để thầy ở cho tiện.
Mẹ may cho tôi cái túi bằng bao rứa có hai dây đeo lên vai. Tôi thấy mình lớn hẳn lên, oai lắm. Ngày đầu tiên đi học, chúng tôi háo hức đến lớp rất sớm. Thầy dạy chúng tôi hát để lấy khí thế, rồi dạy đọc, dạy viết. Những nét chữ nghuệch ngoạc hiện lên trên tờ giấy trắng trông đến là ngộ. Thầy phải nắm tay từng đứa một dạy viết chữ...
Trẻ con bản tôi hiếu động lắm. Trên đường đi học, thường rủ nhau trèo lên cây hái quả rừng, bắn chim. Có lần đang đi học, thấy cá quẫy bên suối, cả bọn rủ nhau nhảy xuống bắt cá. Đến lúc nhận ra là đã muộn giờ học thì chao ôi quần áo ướt hết. Đứng trước cửa lớp, thầy nhìn chúng tôi giận dữ. Chưa bao giờ tôi thấy thầy giận như thế. Thằng Ban quần vẫn xắn ống thấp ống cao, lẫm lũi bước đến bên thầy: “Thầy ơi, con cá này của thầy đó !”. Thầy đứng lặng, không nói gì. Còn chúng tôi tự dưng òa khóc. Thầy bước ra ngoài. Lát sau, thầy quay lại với chậu nước trên tay. Thầy gọi chúng tôi lại, rửa mặt, chân tay cho từng đứa, tận tụy như một người mẹ.
Thầy tôi còn trẻ lắm. Mãi sau này tôi mới biết thầy vừa hết hạn nghĩa vụ quân sự và xin lên miền núi dạy chữ cho những bản nghèo. Thầy ở với bản tôi đã gần một năm mà chẳng thấy thầy về thăm quê. Trưởng bản bảo thầy mồ côi từ nhỏ, các cháu phải chăm học để thầy vui. Buổi tối rảnh rỗi, chúng tôi thường đến chơi với thầy. Hôm thì thầy luyện chữ cho chúng tôi dưới ánh đèn dầu, hôm thầy ngồi đánh đàn cho cả nhóm hát... rất vui.
Được hơn một năm, xã xây trường mới ở gần trung tâm. Chúng tôi được học trong nhà xây, có mái ngói đỏ tươi. Giữa sân trường có một cột cờ lớn và cũng từ đó, chúng tôi mới biết đến tiếng trống trường. Thầy được phân một gian nhà nhỏ ở khu tập thể giáo viên trong trường. Thầy dọn về đó, bản tôi buồn hẳn. Chúng tôi phải vượt một quãng đường xa hơn để đến trường, hôm nào đến lớp cũng lấm lem. Có hôm chúng tôi đến lớp quần áo xộc xệch, chân tay đầy bùn đất vì trời mưa. Thầy nhìn chúng tôi, mắt rưng rưng. Tôi biết, thầy thương chúng tôi lắm.
Mấy hôm sau, chúng tôi bất ngờ khi thấy thầy ngồi trên chiếc xe đạp thồ xuôi về phía bản. Chiếc xe thầy vừa mua bằng những đồng lương ít ỏi tích cóp được. Thầy cười bảo : “Từ nay, thầy sẽ là tài xế đưa các em đi học”. Chúng tôi sướng rơn. Cái xe thồ của thầy thật đặc biệt. Thầy buộc hai cái sọt to hai bên xe, nhấc bổng chúng tôi đứng vào đó và chở đến trường. Từ đấy, bất kể nắng hay mưa, mấy thầy trò vẫn vượt qua những con đường mòn đến trường bằng xe thồ. Và cũng từ đấy, thầy xin chuyển về bản ở để ngày ngày đưa chúng tôi đi học. Cảbản gọi thầy bằng cái tên trìu mến : “Thầy giáo xe thồ”. Còn nhớ, có lần trời mưa to, đất trên đồi lở xuống đường, thầy trò cùng nhau đẩy xe vượt qua quãng đường đầy bùn đất. Nhọc lắm nhưng vẫn vui. Còn những buổi trưa hè nắng gắt, thấy mồ hôi thấm đẫm áo thầy, chúng tôi nhảy xuống, thầy nói sao cũng nhất định không trèo lên nữa. Vậy là cả thầy trò dắt xe đi bộ về bản. Da thầy sạm đen, tay thầy hằn lên những vết chai sần mà trước đây tôi chưa từng thấy.
Đối với những đứa trẻ lớn lên từ bản nghèo nơi đây có lẽ không đứa nào có thể quên thầy. Những học trò đầu tiên của thầy ngày ấy, một số đã bước ra khỏi bản, trở thành sinh viên, công nhân ở nhiều miền đất nước. Có dịp bạn bè liên lạc với nhau, câu đầu tiên chúng hỏi nhau là : “Thầy thế nào?”. Từ thầy luôn gần gũi và thân thương quá đỗi. Thầy ơi! Chúng em mãi mãi biết ơn thầy !
Đỗ Huyền Anh
(Đại học Văn hóa
Hà Nội)